deprem eğitimi

4. depremden sonra hemen yardım gelmemesi söz konusu
olabilir mi?
-olabilir. depremin geniş bir bölgeyi etkilemesi ve büyük
zarar vermesi halinde mevcut müdahale kaynaklarının yetersiz kalması ile olay afete dönüşebilir. bu durumda 72 saat için
yardım gelememesi söz konusu olabilir.
kitabımızın sonunda bulunan tehli̇ke i̇nceleme formunu
cevaplayarak (tehlike avı yaparak), bahsettiğimiz risklerden
hangilerinin bizi tehdit ettiğini tespit edelim.
planı hazırlamak
tehlikeler tespit edildikten sonra, depremin bize
verebileceği zararı yok etmek ya da azaltmak için alınması gereken önlemleri deprem sırası ve sonrasında yapılması gerekenleri içeren bir plan hazırlanmalıdır. temel hedef, planın tüm
aile üyeleri ile tartışılarak oluşturulması, daha sonra düzenli
aralıklarla ekgibliklerin tespit edilerek planın geliştirilmesidir.
bu planı tehli̇ke i̇nceleme formunu kullanarak kontrol edebilirsiniz.
b- deprem öncesi̇ hazirlik konulari
1. kısımda incelenen planlama çalışmasında, mevcut riskler
ile zayıf olduğumuz noktalar tespit edilmiş bunlara karşı yapılması
gereken uygulama ve hazırlıklar genel olarak saptanmıştı. 13
2. kısım ise temel olarak, planlama içerisinde yapılması
amaçlanan geliştirmelerin hangi konuları kapsayabileceği ile ilgili genel bir listeden oluşmaktadır. bu kısım öncelikle iki temel
başlık altında incelenmektedir:
- genel acil durum hazırlık konuları: karşılaşılabilecek
birçok acil durumda ihtiyaç duyabileceğimiz temel hazırlık
konularını içerir. depremler burada belirtilen acil durumların bir
kısmını ya da tümünü bir arada yaratabilir.
- depreme yönelik hazırlık konuları: genel risklere ek
olarak, özellikle depremlerin salınım hareketi sonucunda oluşan,
yapısal ve yapısal olmayan hasarlarına yönelik önlemleri içermektedir. deprem sırası ve sonrası için depremden önce yapılması
gereken hazırlıklar ile çocuklar, yaşlılar, engelliler, dilimizi
konuşamayan yabancılar, ev ve çiftlik hayvanları ile ilgili konular
da bu başlık altında özetlenmiştir.
genel acil durum hazırlık konuları
deprem; günlük yaşamımızda karşılaşabileceğimiz; yaralanma veya ölümle sonuçlanabilen yangın, trafik kazası vb.
birçok acil durumdan farklı bir tehdit değildir. aksine, sallanma hareketinin sonucunda binalarımızı yıkabildiği gibi, günlük
yaşamımızda karşılaşabileceğimiz acil durumların birçoğunu
oluşturarak aynı anda yaşanmasına neden olabilir. bu nedenle
depreme hazırlanmak, genel acil durumlara hazırlanmayı da
kapsar. başka bir deyişle; belki deprem sırasında ne yapacağımızı
biliyor ve doğru davranıyoruzdur ancak eğer ilk yardım bilmiyorsak, yakınlarımız, deprem sırasında yaralandığında yetersiz
kalabiliriz. onlara yardımcı olamamamız, hazırlığımızın yetersiz
olduğu anldıbına gelecektir.
aşağıda, deprem tehdidine hazırlanırken göz önüne
almamız gereken bazı genel acil durum hazırlıkları listelenmiş
ve bu uygulamaların hangi acil durumlarda gerekli olabileceği14
parantez içinde belirtilmiştir:
1. acil durumlarda ihtiyaç duyacağımız telefon
numaralarını, telefonların yanına koymalı, cep telefonlarına
kaydetmeliyiz.
i̇tfaiye: 110 zehir danışma: 114
acil sağlık: 112 gaz arıza: 187
polis: 155 orman yangını: 177
jandarma: 156 akut: (0212) 21

4. deprem sonrasına yönelik hazırlıklar
a. aynı ya da farklı ortamlarda depreme yakalanan aile
fertleri depremden hemen sonra neler yapacağının ve evin
yakınında buluşacakları park gibi açık alan bir yerin belirlenmesi,
bu bilgilerin tüm aile üyelerince paylaşılması önemlidir.
b. yaşanan depremin ardından belli bir süre için yaşamımızı,
oluşturulacak çadır kentlerde sürdürmemiz söz konusu olabilir.
bu duruma hazırlıklı olmak yararlı olacaktır. yaşadığımız belediye
sınırları içerisinde, bir afetin sonrasında halkın toplanması ve çadır
kentler oluşturulması amacıyla saptanmış yerleri öğrenmeliyiz. bu
bölgeler, evin yakınındaki “buluşma noktasının” kullanılamaması
halinde, “2. buluşma noktası” olarak da kullanılabilir.
c. özellikle büyük kentlerimizdeki yerel belediyeler, afet
sonrasında acil durum müdahale araçlarının kapalı yollar sebebiyle müdahaleye geç kalmamaları için “acil durum yolları”
saptamışlardır. bu yollarda trafik, afet sonrasında normal araç-
lara kapatılabilir. bu durumda acil durum yollarını bilmek, araç
kullanmamızın gerekli olması halinde alternatif güzergahları
saptamamıza yardımcı olacaktır.
d. aynı anda çok sayıda kişinin yakınlarından haber almak
amacıyla telefon etmeye çalışması sonucu hatlar kilitlendiğinden;
depremin ardından gerçekten gerekli olmadıkça telefonlar meşgul
edilmemelidir. bu durumda uzakta yaşayan bir tanıdık “irtibat
kişisi” olarak saptanmalıdır. depremin hemen ardından uzaktaki
bu kişi aranarak durum kısaca anlatılmalıdır. hakkımızda bilgi
edinmek isteyen yakınlarımız, bu kişiyi arayarak durumumuzu
öğrenebilirler. bu uygulamanın ön koşulu; irtibat kişisinin isim ve
numaralarının tüm yakınlarımıza önceden aktarılmasıdır.19
e. depremin bir afet oluşturması halinde 72 saat yardım
gelmeyebilir, hazırlıklı olmalı ve su, barınma ve beslenme gibi temel ihtiyaçlarımıza yönelik acil durum setini tüm ailenin bildiği
bir yerde hazır bulundurmalıyız.
acil durum seti (72 saatlik yeterlilik seti)
- su.
- yiyecek. kolay bozulmayacak (konserve vb.),
- i̇lk yardım seti (eczanelerde satılmaktadır),
- pilli radyo ve yedek pilleri,
- el feneri (yedek pil ve ampulleri ile),
- battaniye,
- nakit para,
- kibrit / çakmak,
- kalem, kağıt,
- düdük,
- hijyenik ped v.b. ,
- sigorta poliçeleri, bonolar, hisse
senetleri, kontratlar, senetler v.b. ,
- pasaportlar, sigorta kartları, doktor kayıtları v.b. ,
- değerli ev eşyalarının envanteri, önemli telefon
numaraları.
özel malzemeler:
bebekler için
- mama,
- bebek bezi,
- biberon,
- i̇laçlar,
- yedek giyecek,
- sahip olduğu rahatsızlıklar, kullanılan ilaçlar, alerjiler,
ihtiyaç duyulan özel ekipman ve protezler ile doktor, aile iletişim
ve adres bilgilerini kapsayan, tüm acil durum bilgilerinin yer
aldığı bir kart hazırlamalıyız.20
i̇leri yaşlılar için
- i̇laçları
- sahip olduğu rahatsızlıklar,
alerjiler, ihtiyaç duyulan özel
ekipman ve protezler ile doktor, aile iletişim ve adres bilgilerini kapsayan tüm acil durum
bilgilerinin yer aldığı bir kart
hazırlamalıyız.
engelliler için
- i̇laçları,
- fiziksel engeli, sahip olduğu rahatsızlıklar, alerjiler, ihtiyaç duyulan özel ekipman ve protezler ile doktor, aile iletişim ve
adres bilgilerini kapsayan, tüm acil durum bilgilerinin yer aldığı
bir kart hazırlamalıyız.
ev hayvanları için
- veteriner bilgileri, aşı kayıtları, ilaçlar, ilk yardım malzemeleri,
- tasma ve sevk kayışı,
- ev hayvanınızın güncel bir fotoğrafı.
f. deprem sonrasında yaşamın normale dönmesi ve
maddi hasarın giderilmesi için, dask (doğal afetler sigorta
kurumu) tarafından düzenlenen “zorunlu deprem sigortası”
yaptırmalıyız.
g.deprem sonrasında dışarıdan haber alabilmek için en
uygun araç, pille çalışan bir radyodur.
h.deprem sonrasında evimizi süresiz olarak terk etmemiz söz konusu olabilir. böyle bir durumda daha sonra ihtiyaç
duyabileceğimiz özel belge ve dökümanlarımızı yanımıza kolayca
alabilmek için en azından birer kopyasını hazırlamamız yararlı
olacaktır. nüfus sureti, ikametgah, tapu, sigorta belgeleri, hesap
cüzdanı, bir miktar nakit para, atm, kredi kartı gibi belgelere
ihtiyaç duymamız söz konusu olabilir.21
5. özel koşullar
bebekler ve yeni yürümeye başlayan çocuklar:
bu yaş grubundaki çocukların deprem sırasında zarar
görmelerini engellemek için, yapılacak en önemli uygulamalar,
çocuk odasının ve çevresinin düzenlenmesine bağlıdır.
a. yukarıda belirtilen acil durum setine bu yaş grubu
çocukların ihtiyaç duyabileceği malzemeler eklenmelidir. ayrıca
özel bir ilaç kullanımının söz konusu olduğu hallerde bu ilaç-
lar bir deprem sonrasında kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde
tutulmalıdır.
b. kırılma, devrilme ya
da eşya düşmesi gibi risklerden
korunmak amacıyla; beşik ya
da bebek yatakları, pencerelerden, sabitlenmemiş yüksek dolap ve raflardan uzağa
yerleştirilmelidir.
c. deprem sonrası hızlı
tahliye ihtiyacının belirmesi
olasılığına karşı, bebek arabası
gibi malzemelerin her an için
kolay ulaşılabilir bir noktada
saklanması önerilmektedir.
d. çocuklarımızın deprem
sırasındaki sarsıntıdan zarar görmesini engellemek için, beşik ya da bebek yataklarının
kenarına tampon görevi görecek yastık vb. malzemeler konulması
önerilmektedir. bu tür tamponlar, kenarı alçak bir yatağın söz konusu olduğu hallerde yataktan düşmeyi engelleyecektir.
e. kitap, bardak vb. malzemelerin düşmesi, dökülmesi, bebekler için yaşamsal tehdit oluşturabilir. bu nedenle tüm
kapaklı dolaplarda kilitli kulp ya da açık kitap raflarının önünde
gergi ipi kullanılması gerekmektedir

okul öncesi ve okul çağı çocukları:
yaklaşık üç yaşına gelmiş bir çocuk, depremin ne olduğunu ve ona
hazırlanmak için neler yapılması gerektiğini anlayabilir. depremlerin
nasıl gerçekleştiği, bizleri nasıl etkileyebileceği gibi konuları, onun
anlayabileceği bir dilde anlatmamız gerekir. ayrıca bu yaşa gelmiş
çocuklar, aile içerisinde depreme yönelik olan tartışma ve planlama
çalışmalarına dahil edilmelidir. çocukların yapılacak uygulamaları
unutmamaları ve tehlikeye karşı refleks oluşturabilmeleri için
tatbikatların yaklaşık altı ayda bir tekrar edilmesi gerekmektedir.
a. çocuklara, evin her odasındaki en emniyetli yerler gösterilmelidir. ayrıca evin tüm çıkışlarının bilinmesi (acil durum
çıkışları vb.), deprem sonrası tahliye için önem taşımaktadır.
b. “yat/çök- korun/ kapan- tutun” hareketi, tespit edilen
emniyetli yerlerde çocuklara uygulamalı olarak gösterilmelidir.
c. çocuklara farklı mekanlarda yaşanabilecek depremlerde
ne şekilde davranmaları gerektiği öğretilmelidir (farklı binalar,
açık alan, deniz kenarı vb.). okuldaki davranışlar, öğretmenlerce
gösterilmekte ve tatbikatlar yapılmaktadır. çocuk anaokuluna
gidiyor ise, okulunda depreme yönelik eğitim yapıldığından emin
olunmalıdır.
d. üzerinde çocuğun adı, soyadı, adresi, acil bir durum
için iletişim bilgileri ve eğer varsa sağlık problemleri yazılı olan
acil durum kartları hazırlanmalıdır. bu kartlar çocukların üzerinde bulunmalı ve gerektikçe güncellenmelidir.
e. küçük çocukların, olası bir deprem sonrasında gaz
vanalarını ya da ocağı kapatmaları beklenmemelidir. ancak
gaz kokusunu tanımaları ve böyle bir koku aldıklarında, durumu yetişkinlere söylemelerinin çok önemli olduğu mutlaka
öğretilmelidir.
yaşlılar:
1. yaşlılara, evin her odasındaki en emniyetli yerler gösterilmeli ve deprem sırasındaki uygun davranışlar öğretilmelidir.
2. evin tüm çıkışlarının yaşlılara öğretilmesi (acil durum çıkışları vb.), deprem sonrası tahliye için büyük önem
taşımaktadır.23
3. yaşlı veya yürüme zorluğu çeken aile büyüklerimizin
her an için hızlı ve dinamik hareket etmeleri beklenemez. bu
nedenle deprem sırasında sığınılacak emniyetli yerler ile deprem
sonrasındaki tahliye yollarının her an için ulaşılabilir ve açık
tutulduğundan emin olunması gerekmektedir.
4. yaşam destek sistemleri ile ilgili tüm malzemeler (oksijen tüpü vb.) duvara sabitlenmelidir.
5. aile büyüğümüzün tüm gerekli bilgilerini kapsayan
bir acil durum kartını sürekli olarak yanında bulundurması,
iletişim kurmasını kolaylaştıracaktır (sahip olduğu rahatsızlıklar,
kullandığı ilaçlar, alerjiler, ihtiyaç duyduğu özel ekipman ve protezler, doktor, aile iletişim ve adres bilgileri vb.).
6. aile büyüğümüzün, eğer var ise “yürüyüş destek
malzemesi”ni (baston vb.) her an için yakınında bulundurmasına
özen gösterilmelidir. ayrıca yedek yürüyüş destek malzemelerinin temin edilerek farklı odalarda bulundurulması da yararlı
olacaktır.
7. yaşlıların her an için sesini duyurması mümkün olmayabilir. bu nedenle giysi cebinde veya yakınında bir yerde düdük
bulundurması önerilir.
8. özellikle yalnız yaşayan yaşlılar için önemli bir konu,
acil durumlarda güvenilebilir desteğe sahip olmalarıdır. bu durumda; deprem sonrasında onları kontrol edecek, güvendikleri
en az iki kişi tespit edilmelidir. bu kişilere;
- yaşlıların özel ihtiyaçlarının giderilmesine yardımcı
olmaları,
- acil durum tıbbi malzeme ve ilaçlarının nerelerde
olduğunun ve ne şekilde kullanıldığının anlatılması,
- evin yedek anahtarının verilmesi yararlı olacaktır.24
fiziksel engelliler:
engelli aile üyelerinin bir acil durum ya da afette zarar
görmemesi ya da en az zararla tehlikeden kurtulması için, yaşama
ve çalışma alanlarını onların ihtiyaçlarına göre düzenleyin.
a. bulunduğunuz ilin, sosyal hizmetler müdürlüğü’nden
“özürlü kimlik kartı”nı temin
edin ve bir kopyasını sürekli
yanınızda bulundurun. bu kartın
ikinci bir kopyasını da acil durum setindeki önemli evrakların
arasına koyun.
b. engelli aile üyemiz için;
fiziksel engeli, sahip olduğu
rahatsızlıklar, kullanılan ilaçlar,
alerjiler, ihtiyaç duyulan özel
ekipman ve protezler ile doktor, aile iletişim ve adres bilgilerini kapsayan bir acil durum
kartı hazırlayın ve sürekli olarak
yanında bulundurmasına özen
gösterin. bu kart olası bir acil durumda temel tıbbi bilgilerin
teminini ve iletişim kurulmasını kolaylaştıracaktır
c. deprem sırasında sığınılacak emniyetli yerler ile
sonrasındaki tahliye yollarının her an için ulaşılabilir ve açık
tutulduğundan emin olun.
d. evde, her odada bulunan emniyetli yerleri belirleyin.
farklı ortamlarda (ev, işyeri, okul, trafik, açık alan, deniz kenarı
vb.) depreme yakalanılması halinde engelli aile üyelerimizin
uygulayacakları davranış şekillerini uygulamalı olarak tatbik edin.
e. acil durum setine kullanılan özel ilaçları ekleyin.
f. engelli aile üyemizin yatağının yanında ve kullanıyor
olması halinde tekerlekli sandalyesinin arkasında yedek bir acil
durum seti bulunmasını sağlayın.
g. engelli aile üyemizin “protez/ yürüyüş destek malzemesi” kullanıyor olması halinde bunları her an için yakınında25
bulundurmasına özen gösterin. ayrıca yedek yürüyüş destek malzemelerinin temin edilebiliyorsa farklı odalarda bulundurulması
da söz konusu olabilir.
h. tüm odalara ışıldak konması genel olarak tavsiye edilen
bir uygulamadır. bu ışıklar normal koşullar altında elektriğe bağlı
olarak tutulup şarj olmakta, elektriklerin kesilmesi halinde ise
pil ömrüne bağlı olarak 4-6 saate kadar ışık sağlayabilmektedir.
bu tür cihazlarla ilgili dikkat edilmesi gereken temel konu; herhangi bir gaz kaçağının söz konusu olduğu hallerde rahatlıkla elle
kapatılabilecekleri bir yerde muhafaza edilmeleridir. elektrikli
cihazlar kıvılcım üreterek, gaz kaçağı olan koşullarda yangına
sebep olabilirler.
i. özellikle hareketleri kısıtlanmış şekilde mahsur kalması
halinde engelli aile üyemizin bulunduğu yerden sesini duyurması
mümkün olmayabilir. bu nedenle giysi cebinde bir düdük
bulundurmalıdır.
j. yalnız yaşayan fiziksel engelliler için önemli bir konu,
acil durumlarda güvenilebilir desteğe sahip olmalarıdır. bu durumda; bir deprem sonrasında sizi kontrol edecek, güvendiğiniz
iki kişiyi tespit edin. bu kişilere özel ihtiyaçlarınızı, acil durum
tıbbi malzeme ve ilaçlarınızın nerelerde bulunduğunu ve ne
şekilde kullanıldığını anlatın ve evinizin yedek anahtarını verin.
yabancılar:
a. dilimizi konuşamayan yabancı misafirlerimiz için,
herhangi bir acil durumda irtibat kurmalarına yardımcı olmak
amacıyla, üzerinde iletişim ve adres bilgileri, sağlık konuları,
kullandıkları ilaçlar ve alerji bilgileri ile ülkelerinin büyükelçilik
telefon numaralarının da bulunduğu bir acil durum iletişim kartı
hazırlamamız, zor zamanlarında onlara yardımcı olacaktır.
b. yabancı konukların bulunduğu ya da yabancı kişilerin
çalıştığı işyerlerindeki acil durum anons sistemleri içinde bu
kişilerin dillerinde de anons yapılmalıdır.26
e

ev hayvanı sahipleri:
türleri ve onlara yakınlığımız
ne olursa olsun, evlerimizde beslediğimiz hayvanların
canlarından ve sağlıklarından
bizlerin sorumlu olduğunu
unutmamamız gerekir. bu, acil
durumu ve afete hazırlığı da
kapsamaktadır...
a. ev hayvanımızın ihtiyaçlarını
acil durum setine eklemeliyiz.
ayrıca ev hayvanlarının kullandığı
ilaçlar, aşı ve veteriner kayıtları,
kimlik gibi malzemeler de bu sete eklenmelidir.
b. ev hayvanını evimizin içinde belli bir yerde bulunduruyor olmamız halinde (kuş kafesi vb.), bu yerin üzerine bir şey
devrilmeyeceğinden emin olmalıyız.
c. evin yedek anahtarının emanet edilebileceği, güvenilen,
aynı zamanda ev hayvanıyla birlikteyken rahat olan bir komşu
ile görüşerek, eve dönülmesinin mümkün olmadığı koşullarda, ev
hayvanı ile ilgilenmesi sağlanmalıdır. bu kişinin ev hayvanının ihtiyaç duyabileceği malzemelerin yerini bilmesi büyük önem taşır.
d. kedi ve köpeklerin temel kimlik bilgisini tasma üzerinde, kuşlarınkini ise ayak bileklerinde bulundurun.
e. ev hayvanının güncel bir fotoğrafını tasma ve sevk
kayışını acil durum setinde bulundurun. bu fotoğrafların, onları
diğer hayvanlardan ayırt etmeye yardımcı olacak detayları göstermesine özen gösterin.
f. akvaryumlar, ağır ve salınımla devrilebilecek malzemelerdir. bu nedenle deprem riski olan bölgelerde sabitlenmesine
ve etrafında elektrik malzemesi bulunmamasına özen gösterin.
güvenli̇ i̇çme suyu
güvenli içme suyunun ekgibliği öldürücü olabilir. 36 saatten
fazla su almayan kişiler; susuzluğun etkilerini hissedeceklerdir.
sağlık sorunu, susuzluğun bariz bir şekilde hissedilmesinden çok27
önce başlayacaktır. vücudumuz yemek ekgibliğini çok daha rahat tolore
edebilmektedir. belirli bir miktarda
suyun depolanmasıyla açlık hissi, haftaya varan süre için azaltılabilir.
şehrin su rezervuarı (baraj, su
bentleri), büyük bir depremin etkilerine açık yapılardır. alt yapının zarar görmesi durumunda kirli ve atık
suların şehir su şebekesine karışması
bir deprem sonrasında yaşanabilecek
doğal sonuçlardan biridir. bu nedenle bireylerin temiz içecek suyu
bulundurmalarında büyük yarar
olacaktır.
“ne kadar su stoklamalıyım?”
2 litre içmek, 2 litre temizlik olmak üzere kişi başına günlük 4 litre yani 72 saat için 12 litre su stoklanmalıdır. tüm su
rezervinizi serin ve karanlık bir yerde tutun. ayrıca beton, plastiği
bozmak suretiyle suya kimyasal maddeler aktaracağından plastik
su kaplarının hepsini ahşap ya da raf üzerinde depolayın.
aci̇l durum aydinlatmasi
bir depremin hemen ardından kibrit, mum ya da gazyağı
lambası gibi aydınlatma araçlarını kullanmayın. artçıl bir sarsıntı,
mum ya da gaz lambasını devirebilir ve yangınlara neden olabilir.
bir depremden hemen sonra doğal gaz ya da lpg kaçakları söz
konusudur ve herhangi bir alev patlama ya da yanmaya neden
olabilir.
- ev için pille çalışan fener (ek pilleri ve bu pilleri kullanım
tarihleri içinde yenilemeyi unutmayın).
- kişisel kullanım için el feneri.
- işıldak lambalar (gaz kaçağının etkilemeyeceği açık alanlar için), (cereyan kesilmesi durumunda çalışması için fişte takılı
olmalıdır).28
- kimyasal ışık çubukları
(emniyetli ışık kaynağıdır).
- taşınabilir jeneratörler (+
yakıt). unutmayın; 200 wattlık bir
ampul, tüm bir kampa kitap dahi
okuyabilecek kadar ışık verecektir.
i̇htiyacınıza bağlı olarak kendiniz için
doğru jeneratörü seçmeye dikkat etmelisiniz.
aci̇l durum haberleşmesi̇
telefon haberleşmesi̇
büyük bir afetten sonra, normal zamandaki haberleşme
kanallarınızdan birçoğu devre dışı kalacaktır. bir depremin hemen ardından muhtemelen telefonlarınız çalışmayacaktır. bu
durumun birkaç nedeni olabilir; telefon santralleri devre dışı kalabilir, telefon hatları kopabilir ya da santralin ya da telefonların
bağlı olduğu elektrikler kesilmiş olabilir.
telefon hatlarının çalışmamasının diğer bir nedeni de
ailelerini, arkadaşlarını merak eden insanların aynı anda telefona sarılmaları ve haber almaya çalışmalarıdır. bu aşırı yüklenme;
telefon santrallerindeki cihazların bozulmasına ve devre dışı
kalmasına neden olacaktır. eğer telefon sisteminin devamlı
olarak çalışmasını istiyorsak, telefon aramalarını limitlemek
zorundayız. bu sorunun çözümü; daha önce de değindiğimiz gibi
bulunduğumuz yerden uzakta (başka ilde, bölgede) bir irtibat kişisi
belirlemektir. bu yöntemle; tüm akraba ve arkadaşlarınız, sizinle
ilgili olarak bilgi almak için sizi değil, bu kişiyi arayacaklardır.
uzun mesafe telefon hatları; lokal telefon hatları kadar kolay devre dışı kalmayacaktır. başka bir deyişle; iki bina
yanınızdaki birine telefonla ulaşmadan daha önce; komşu bir
şehir ya da bölgeden birine ulaşabileceksiniz.
bir afetten sonra telefon kulübeleri de haberleşme
sağlamak amacıyla kullanılacaktır. bu telefon servislerinin,
yerleşim telefon servislerinden daha önce devreye girmesi söz29
konusu olabilir. telefon hatlarının yoğunluğu sabah çok erken
saatlerde ya da gece çok geç saatlerde düşecektir.
uzun mesafe telefon görüşmesinin, sabahın çok erken
saatlerinde ya da gece çok geç saatte yapılması durumunda şansı
daha yüksek olacaktır. şehir dışı irtibat kişisine ulaştığınızda
konuşmayı kısa ve hızlı gerçekleştirin. telefon sistemi her an
için devreden çıkabilir. sizin ne durumda olduğunu bildiğiniz aile
üyelerinizin sağlığı ve durumu hakkında da bilgi verin, bilgi sahibi
olmadığınız aile üyeleri hakkında bilgi aldıktan sonra, birkaç gün
içinde telefon edeceğinizi bildirerek telefonu kapatın.
aşağıdaki şehir dışı irtibat kişisi ile ilgili örnek daha önce
kaliforniya’da yaşanan deprem olaylarında başarılı bir şekilde
çalışmıştır.

aci̇l durum i̇rti̇bat ki̇şi̇si̇
1. başka bir şehir veya bölgede yaşayan bir arkadaş ya da
akrabanızdan; aileniz için “irtibat kişisi” olmasını talep edin.
2. bu uygulamanın; afetlerin ardından haberleşmeyi
sağlamak için önemli bir konu olduğunu, şehir içi ve dışındaki
arkadaş ve akrabaların bu yolla birbirleri hakkındaki bilgilere
daha rahat ulaşacağını anlatın.
3. aynı şekilde bu kişinin bölgesinde bir afet olması durumunda sizin de onun için “irtibat kişisi” olacağınız konusunda
mutabakat sağlayın.
4. tüm akraba ve arkadaşlarınıza belirlediğiniz irtibat kişisinin adını ve telefon numaralarını ileterek; bir afet
sonrasında sizinle irtibat kurmak isteyenlerin sizi değil, irtibat
kişisini aramasını söyleyin.
5. bu uygulamayı diğer bölge ve illerdeki aile üyelerinize de duyurarak onların da benzer uygulamayı başlatmalarını
sağlayın.
cep telefonlari
cep telefonlarına aşırı yüklenme santrallerin çalışmaz hale
gelmesine neden olabilir. bundan dolayı yukarda belirttiğimiz
irtibat kişisine ulaşmak daha kolay olacaktır.30
amatör telsi̇zler
amatör telsizler, afetler için en kullanışlı haberleşme
malzemeleridir. amatör telsiz sertifikası alan bireyler tarafından
gerçekleştirilen görüşmeler, bir afetin sonrasındaki haberleşme
ihtiyacının çözülmesinde önemli katkılar gerçekleştirirler.
deprem ri̇skleri̇ ve emni̇yetli̇ yerler
“deprem hareketinin risk ve etkileri nelerdir?”
deprem sırasında gerçekleşen sarsıntılar, depremin
büyüklüğüne bağlı olarak kontrolümüz dışında farklı yönlere
savrulmamıza ve buralardaki cisimlere vurarak zarar görmemize neden olabilirler. sarsıntı hareketinin bize direkt etkisi budur
ancak, depremin en önemli zararları, etrafındaki cisimleri devirerek, binaları yıkarak ya da yangın, tehlikeli madde kazaları gibi
diğer riskleri yaratarak endirekt şekilde gerçekleşir.
depremle ilgili olarak yaşayabileceğimiz hasar türlerini üç
başlık altında inceliyoruz:
1- yapısal hasarlar:
binaların yapısal hasar alması (hafif, orta, ağır),
kısmen ya da tamamen çökmesi durumunu ifade eder.
2- yapısal olmayan hasarlar:
eşyaların devrilmesi, gaz, su, elektrik gibi
tesisatların zarar görmesi ile yangınların çıkması,
tehlikeli madde kazalarının gerçekleşmesi gibi
olaylar yapısal olmayan hasarlar başlığı altında incelenir.
3- altyapı hasarları:
kamu tesislerinde gerçekleşen yapısal hasarlar,
kamu hizmetlerinin aksaması, iletişimin kesilmesi,
ulaşımın aksaması gibi hasarlar altyapı hasarları başlığı
altında incelenmektedir.31
“emniyetli yer ne anlama gelir?”
emniyetli yerler; deprem “sırasında” mevcut risklere
karşı size en fazla korumayı sağlayan yerleri ifade etmektedir.
bu yerler, yapı özellikleri ve bina içi yerleşim koşullarına göre
farklılık gösterebileceğinden, buralarda bulunan bireylerce (bizler tarafından) saptanır.
bu metin, çeşitli şekillerde belirtilen ve önerilen yerlerin
avantaj ve dezavantajlarını açıklayarak, emniyetli yer saptamanız
için sizlere kılavuz oluşturma amacını taşımaktadır. evimizdeki
emniyetli yerleri en doğru şekilde kendimiz saptayabiliriz.
ancak içinde bulunduğumuz binanın inşaat yönetmeliğine
uygun olmaması halinde, metinde belirtilen yerlerin hiçbiri
“kesin” bir koruma sağlamaz

2. deprem sirasi
bir depremin ne zaman gerçekleşeceğini bilemediğimiz
gibi, depreme nerede yakalanacağımızı da bilemeyiz. evde,
işyerinde, okulda, yolda ya da farklı yerlerde depremi yaşamamız
söz konusu olabilir. bu bölümümüz, farklı yerlerdeki temel davranış
biçimlerini kapsamaktadır ve her bir yer için özel koşullar ayrıca
belirtilmektedir.
genel tutum
deprem sırasında yapmamız gereken ilk şey olabildiğince
sakin kalmak, diğerlerinin de sakin kalmalarına yardımcı olmak,
kesinlikle panik yapmamaktır. deprem öncesinde yapılacak tatbikatlar ve çalışmalar sakin kalmamızı, aynı zamanda hızlı ve
doğru kararlar vermemizi sağlayacaktır.
bir diğer yaklaşım ise; depreme nerede yakalanıldıysa
“orada” (içerideyse içerde, dışarıdaysa dışarıda gibi) hızla doğru
davranışları uygulamaktır.
genel davranış
depremle ilgili genel davranış biçimini;
“yat/ çök – korun/ kapan – tutun” hareketi oluşturur.
yat/ çök: küçük depremlerden farklı olarak, büyük bir
deprem sırasında ayakta kalmak mümkün değildir. bireylerin
ayakta kalmaya çalışırken, hızlı salınım hareketleri nedeniyle
çeşitli yönlere savrulması ve alınacak darbelerle yaralanmaları
oldukça yüksek bir olasılıktır. deprem hareketi sırasında yere
yatılmış ya da çökülmüş olması halinde savrulma azalmaktadır.
bu nedenle bireylerin deprem olduğunu anladıkları zaman hızla
emniyetli bir yerde “yatmaları” ya da “çökmeleri” önerilmektedir.36
yat: yere yüzüstü
yatma, ya da yan yatarak
bacakları karına çekme (cenin)
şeklindedir.
çök: özellikle
masa altı gibi yerlerin tercih
edildiği hallerde uygulanır. i̇ki
diz üzerine çökülerek vücut
öne eğilir.
korun/ kapan:
deprem sırasında çevremizden
üzerimize düşecek ya da devrilecek cisimlere karşı kendimizi
koruma durumunu ifade eder.
korun: özellikle
baş bölgesinin korunması birinci önceliktir, yastık ya da
başka bir cisimle başı “korumak” gibi.
kapan: başımızı
kollarımızın arasına alarak
“kapanmak”.
tutun: deprem
sırasında salınan koltuk ve
oturma grubu gibi ağır ve
büyük cisimlere tutunarak onlarla beraber sallanabilir ve sizi
ezmelerine engel olursunuz.37
kapalı alanlar (bina i̇çi)
evler ve ofisler
deprem sırasında ev ve ofislerdeki davranışla ilgili genel
yaklaşım; devrilebilecek ağır ve yüksek cisimlerden, kırılabilecek
camlardan, ağır ayna, asılı bitki gibi düşerek zarar verebilecek
cisimlerden uzak durmak ve tercihen daha önce saptadığınız emniyetli yerlerde “yat/ çök – korun/ kapan – tutun” hareketini
yapmaktır. hızla doğru hareketi yapmanın temeli ise, emniyetli
yerlerin önceden saptanması ve tatbikat yapılmasında yatar. bu
uygulama hemen tüm kapalı mekanlar için aynı olmakla beraber,
bazı istisnalar aşağıda ayrıca belirtilmiştir.
balkonlar
depreme balkonda yakalanmanız halinde içeri girin ve en yakın
emniyetli yerde “yat/ çök – korun/
kapan – tutun” hareketini yapın;
balkonda kalmayın, aşağı atlamayın.
merdivenler
depreme merdivende yakalanmanız halinde en yakın kata ulaşmaya
çalışın, en yakındaki emniyetli yerde
“yat/ çök – korun/ kapan – tutun”
hareketiniyapın. eğerulaşamıyorsanız,
trabzanlara tutunarak “yat/ çök – korun/ kapan – tutun” hareketini yapın.
depreme içeride yakalandıysanız,
merdivenlere koşmayın.
asansörler
depreme asansörde yakalandıysanız hemen en yakın katta
inin ve en yakın emniyetli yerde “yat/ çök – korun/ kapan – tutun”
hareketini yapın. deprem sırası ve sonrasında asansöre binmeyin.38
sinema, tiyatro, stadyum, dini i̇badet yerleri
bu gibi kalabalık yerlerdeki önemli tehditlerden biri, ilk
anda oluşabilecek paniktir. bu duruma bağlı olarak bir deprem
olduğunu anladığınız anda ilk yapılacak şey, bulunduğunuz yerde
kalmak, sarsıntı boyunca çıkışlara gitmeye çalışmamaktır. ezilme
riskinin (paniğin) olmaması halinde koltuk/ sıra önlerinde yat/
çök-korun/ kapan-tutun hareketini yapabilirsiniz. panik nedeniyle ezilme riskinin olduğunu fark etmeniz halinde olduğunuz
yerde durarak/ oturarak başınızı koruyun.
alışveriş merkezleri – kalabalık mekanlar
bu gibi kalabalık yerlerdeki önemli tehditlerden biri ilk
anda oluşabilecek paniktir; bulunduğunuz yerde kalın, panik
halinde çıkışlara koşmayın. üzerinize devrilebilecek raf vb. objeler ile devrilebilecek yüksek ve ağır cisimlerden uzak durun.
panik nedeniyle zarar görmeyeceğiniz bir yerdeyseniz “yat/ çökkorun/ kapan-tutun” hareketini yapabilirsiniz, aksi takdirde en
azından başınızı kapayın, ya da bulduğunuz bir cisimle başınızı
örterek düşebilecek sıva, cam gibi malzemelerden korunun.
sarsıntı sırasında yangın için bulunan otomatik su püskürtücü-
lerin ve yangın alarmlarının devreye girebileceğini aklınızda tutun. kesinlikle asansörleri kullanmayın.

3. deprem sonrasi
- sakin olun ve diğerlerinin de sakin olmasına yardımcı olun.
- önce kendinizde, daha sonra yakınlarınızdaki diğer
kişilerde (evinizdeyseniz aileniz, işyerinde iş arkadaşları vb.) herhangi bir yaralanma olup olmadığını kontrol edin. yaralanma tespit
etmeniz halinde hemen ilk yardım uygulayın. bulunduğu yerde daha
fazla yara alma ihtimali ya da yaşamsal tehdit altında bulunmuyorsa, ağır yaralı birini hareket ettirmeye çalışmayın. bilinç kaybı
olan birinin taşınması söz konusu olursa, ilk yardım eğitimlerinde
öğretildiği gibi boyun ve sırtı sabitleyerek yardım isteyin.
- eğer dökülmüşse kezzap, çamaşır suyu, tiner, yakıt ya
da diğer yanıcı sıvıları temizleyin. özellikle havalandırmanın
zayıf olduğu ortamlarda, bu tür maddelerin buharından gelen bir
koku alırsanız, dışarı çıkarken kapı ve pencereleri havalandırma
amacıyla açarak binayı hemen tahliye edin.
- yangın olup olmadığını kontrol edin. eğer küçük yangınla
mücadele etmek konusunda bilgili ve de gerekli malzemelere sahipseniz, müdahale edin; aksi takdirde herkesi de dışarı çıkararak
acil durum setinizi alıp binayı tahliye edin. tahliye sırasında
geçtiğiniz tüm kapıları kapatın.
- deprem sırası/ sonrasında elektrikler kesildiyse, kimyasal
ışık çubukları, el feneri ışıldak gibi malzemeler kullanın. olası bir
gaz kaçağı ihtimaline karşı kapalı yerlerde kesinlikle çakmak,
kibrit kullanmayın.
- düşmüş ya da dökülmüş sıva, moloz ve cam parçalarının
bulunabileceği tüm yerlerde sağlam tabanlı
ayakkabı veya terlik giyerek yaralanma
olasılığınızı azaltın.
- artçı depremlere hazır olun. artçı sarsıntılar,
genellikle ana deprem kadar büyük olmamakla beraber, ana depremin zayıflattığı yapılara
zarar verebilecek kadar güçlü olabilir.
-binada yapısal bir hasar olup olmadığını
kontrol edin. eğer yapısal bir hasar tespit43
ederseniz ya da herhangi bir şekilde binada emniyetsiz bir durum
fark ederseniz, inşaat mühendisi vb. bir yetkilinin görüşünü almadan geri girmeyin.
- bacanızda bir hasar olup olmadığını tespit etmek için
bina dışından gözle kontrol edin. hasarlıysa yetkili bir kişiye
kontrol ettirmeden soba, şömine gibi yerlerde ateş yakmayın.
- tüm tesisat ve donatıları gözle kontrol ederek herhangi
bir hasar olup olmadığını tespit etmeye çalışın.
- gaz kokusu almanız ya da bir “tıslama”, “üfleme” sesi
duymanız halinde;
- doğal gaz için pencere açın, binayı terk edin ve dışarıdaki
gaz vanasını kapatın.
- mutfak tüpü (lpg) için dedantörden gazı kesin, balkon ve
pencere açın, binayı terk edin. ortak yerleşim yeri olan apartman
gibi bir ortamı terk etme halinde, tehlikeyi diğer kişilere de duyurun. acilen gaz kokusunu ilgili kuruma bildirin ve kesinlikle binaya
geri girmeyin. unutmayın; gaz vanasını kapattıysanız, yalnızca
ilgili kurumunun yetkilisi tarafından yeniden açılmalıdır.
- elektrik sisteminde bir hasar
olduğu biliniyor ya da şüpheleniliyorsa
akım, ana şalterden (sigorta) kapatılmalıdır.
- elektriği kapatmadan önce
gaz vanasını kapatın.
- bina içindeki su borularında
herhangi bir hasar oluşması durumunda ana su vanasını kapatın.
- atık su borularında herhangi
bir hasar olup olmadığını kontrol etmeden tuvalet sifonunu çekmeyin.
- eğer kapalı dolapları
açmanız gerekiyorsa dikkatli açın.
i̇çindeki cisimlerin raflardan kayarak
düşebileceğini unutmayın.
- yalnızca çok acil durumlarla
ilgili telefon edin.
- afetle ilgili bilgi almak için radyo dinleyin.44
- trafik akışı olan sokaklardan uzak durun. dışarı gidilmesi durumunda, hasarlı binalara, devrilen cisimlere, devrilmiş
elektrik direk ve tellerine, hasarlı duvarlara, köprü, üst ve alt
geçitlerine dikkat edin.
- acil durum müdahale ekipleri tarafından özellikle yardım
istenmemesi halinde hasarlı yerlerden uzak durun.
- sahil bölgesinde yaşanıyor olması halinde, depremden
sonra daha iç kesimlere gitmek ve irtifa kazanmak olası bir tsunami olasılığına karşı korunma sağlayacaktır. her ne kadar okyanus
kıyısında bulunmasak da, ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrilidir
ve bir iç denizimiz (marmara) bulunmaktadır. bu denizler de çok
büyük olmasalar dahi tsunami yaratabilirler.
- yetkililerden gelecek tahliye talimatlarına uyun.
- enkaz altında kalmanız halinde:
• sakin kalmaya çalışın.
• kibrit/ çakmak yakmayın.
• gereksiz toz kaldıracak hareketlerde bulunmayın.
• ağzınızı bir mendil ya da giysi parçasıyla örtün.
• enkaz altındaki diğerleri ile irtibat kurmaya çalışın.
• önce dışarı seslenin. eğer dışarıdakiler sizi duymuyorsa bağırmakta ısrar etmeyin, bir boru ya da duvara taş
ya da metalle vurarak dışarıdakilerin sizi bulabilmesini sağlayın.
son çare olarak bağırın. sürekli bağırmak sizi tüketebilir, yüksek
ve tehlikeli miktarlarda toz yutmanıza sebep olabilir.
ev hayvani sahi̇pleri̇
bir depremin sonrasında hayvanlarınıza karşı sabırlı olun.
onlar da, aynı insanlar gibi depremle beraber gerilim yaşarlar ve
normale dönmeleri için belli bir süre gerekir. dışarıda beslenen
hayvanlar belli bir süre için ortadan kaybolabilirler ancak genellikle sakinleştikten sonra geri döneceklerdir.
dışarıda beslenen hayvanları, artçı sarsıntılar yatışana kadar kulübe ya da başka bir çevrelenmiş alana almak ve onlarla
daha sık ilgilenmek sakinleşmelerine yardımcı olacaktır.
kedi, köpek besliyorsanız;
- yaralı ya da panik içindeki hayvanlar ısırabilir, dikkat45
edin. panik görmeniz halinde
sakinleşmesine yardımcı olun.
- herhangi bir yaralanma olup olmadığını kontrol
edin. tespit etmeniz ya da
şüphelenmeniz halinde en yakın
zamanda bir veteriner hekimden yardım alın.
- kedi ve köpeklerinizi yakından takip edin;
davranışları, bir acil durum sonrasında değişiklik gösterebilir. tasmalarının sürekli
takılı olduğundan emin olun ve dışarıdayken köpeklerin sevk
kayışlarının takılı olmasına dikkat edin. alışık oldukları koku ve
arazi yapısındaki değişiklikler, onlarda kafa karışıklığına ve anormal davranışlara neden olabilir.
akvaryumda balık besliyorsanız;
- bazı akvaryum balıklarının yaşamlarının devamlılığı,
akvaryum içindeki termostatlı su ısıtıcıları, filtreler gibi
elektrikle çalışan malzemelere bağlıdır. elektrik kaynağı veya jeneratör olmadan akvaryum içindeki cihazları çalıştırmak mümkün
olmayacağından, akvaryum sahiplerinin deprem sonrası kullanım
için mutlaka jeneratör bulundurması gerekmektedir.
sürüngen besliyorsanız;
deprem sonrasında bölge tahliyesi yapmayı tercih etmenizin
söz konusu olduğu soğuk hava koşullarında, hayvanlarınızın
taşıma kutularını bir battaniye ile kaplayın. yolculuk yapmanız
gerektiğinde, sürüngenleri bir yastık kılıfında nakledin
kuş besliyorsanız; (ya da başka bir kafes hayvanı)
- herhangi bir yaralanma olup olmadığını kontrol edin. bir
değişiklik olup olmadığını anlamak amacıyla, deprem sonrasındaki
birkaç gün kuşu takibe alın. yüksek stresli bir olaysonrası rahatsızlıklar
genellikle ilk birkaç gün içinde kendini göstermektedir. uyuşukluk,

iştah kaybı, sulu dışkı, depresyon,
yaralanma ya da kafes tabanına
oturması gibi belirtileri fark etmeniz halinde en yakın zamanda bir
veteriner hekime danışın.
- stres ve travmanın izlerini
atabilmesi için, kuşunuzun kesintisiz ve huzurlu uyku almasını
sağlayın. kuşlar genellikle,
yalıtılmış, sakin, hafif karartılmış
odalarda, kafes üzeri örtülüyken
sakin kalmaktadırlar.
çiftlik hayvanları besliyorsanız
deprem anında ve deprem
sonrasında tüm hayvanlar gibi,
keçi, koyun, inek gibi çiftlik
hayvanları da farklı davranışlar
sergileyebilir, huysuz ve saldırgan
olabilir. böyle bir durumda;
- deprem sonrası kendi
güvenliğinizden emin olduktan
sonra, çit ve duvarların hasar
görüp görmediğini kontrol edin.
- ağıl, ahır gibi binaların hasarlı
olduğunu tespit etmişseniz,
hayvanlarınızı güvenli bir alana
alın. (bina hasarlı ise artçı depremlerden etkilenip yıkılabilir.)
musluk suyunu aritma:
musluklardan ve dışarıdan doldurduğunuz tüm suları depolamadan önce arıtmanız gerekecektir.
arıtmak için; her 1 litre su için 2 damla kokusuz,
deterjansız, saf çamaşır suyu kullanınız. i̇çmeden önce mutlaka
30 dakika bekletiniz.47
uzun süre işlem görmeden bekletilen suların içinde bakteriler üreyecektir. bundan dolayı depoladığınız suyu 6 ayda bir
yenileyin.
termosi̇fondan su elde etmek:
termosifonlar da su kaynağıdır ve her termosifonun altında
gerektiğinde kullanabilmek için tahliye vanası vardır.
- suyun soğumasını sağlayın.
- termosifona gelen soğuk suyun vanasını kapatın.
- termosifona gelen gaz ya da elektriği kapatın.
- tabandaki tahliye vanasını açın.
- termosifonun alt kısmından gelen suyun uzun süre birikme nedeniyle kirli (bulanık-çamurlu) olması olasılığı vardır. su
daha temiz gelene kadar akıtmaya devam edin.
evi̇ni̇zdeki̇ di̇ğer temi̇z su kaynaklari:
- tuvalet sifon rezervuarı (deposu). di̇kkat: bahsi geçen
tuvaletin içindeki değil, tuvalet sifon rezervuarındaki sudur. eğer
su rezervuarı içinde kimyasal temizleyici, renklendirici ya da
koku malzemesi kullanılıyorsa bu su kullanilamaz.
- buz kalıplarını eritmek, su elde etmek için kullanılabilir.
- i̇çinde su bulunan diğer kaynaklar (meyve suları v.b.).
- boruların içinde kalan sular. evimizde bulunan su
borularında suyun kesilmesi halinde dahi su kalabilmektedir.
eğer deprem sonrası binaya giriş güvenli ise, aşağıdaki uygulama
sonunda temiz su elde edilebilir.
önce evin ana su vanası kapatılır. sonra, evin en yüksek noktasındaki duş başlığı açılır ve su borusuna hava girmesi
sağlanır. daha sonra evin en alçak noktasındaki su vanası veya
musluk açılarak içindeki su temiz bir kaba akıtılarak su elde edilir.
güvenli̇ su elde etme yöntemleri̇:
kullanmadan önce su ve yiyecek koyacağınız kapları temizlemeyi ve dezenfekte etmeyi unutmayın. eğer suda partiküller varsa önce; kahve filtresi, tülbent, ya da kağıt mendil gibi bir
malzemeyle süzün.48
- en i̇yi̇ aritma: yukarıda bahsettiğimiz gibi 1 litre
suya 2 damla çamaşır suyu damlatıp 30 dakika bekletip sonra
kullanmaktır.
- i̇yi̇ aritma: % 2 saflıkta iyodin eklemek (litreye 3 damla,
eğer su bulanıksa iki katı).
- kabul edi̇lebi̇li̇r aritma: suyu fokurdatarak kaynatmak (deniz seviyesinde 5 dakika – her 300 metre irtifa farkı
için 1 dakika ekleyin, eğer su bulanıksa toplam süre iki katına
çıkacaktır).
bi̇r depremden sonra yemek hazirlamak
birkaç öğünden sonra soğuk yiyecek yemek zorlaşacaktır.
bir afetten sonra da normal zamanınızdaki gibi yemek düzeni
oluşturmaya gayret etmelisiniz. bu durum fiziksel olduğu kadar
zihin sağlığınız için de önemlidir. temel olarak üç ya da dört
gün için ocak veya fırın kullanmadan ateş yakarak yemeklerinizi
pişirmek durumunda kalabilirsiniz.
- kamp ateşi ile; çevreden toplanan odun ve ağaç
parçalarının çevresi taş veya tuğla ile kapatılmış alan içinde
yakılması.
- mangalda kömür ya da odun yakılarak.
- kamp ocağı (yeterli propan gazı ile birlikte).
- trekking ocağı (genelde dağcılık, kampçılık ve avcılık ile
ilgilenenler tarafından kullanılır.)
- sterno (jel) türü ocaklar
- yemek kapları
l tava.
l kap.
l bardak veya kupa
l çatal, kaşık, bıçak.
- konserve açacağı bulundurun.
mutlaka yapin:
- açık mekanlarda ocak veya ateş yakmadan önce, ateş
çevresinden tutuşabilecek veya yanabilecek malzemeleri
uzaklaştırın

- açık mekanlarda ocak veya ateşin çevresini rüzgardan
korumak ve alevin kontrolünü sağlamak için, üzerinde boya
olmayan teneke veya metal bir parça ya da taş veya tuğla ile
çevreleyerek korumaya alın.
- eğer var ise ateşe yakın bir mesafede yangın söndürücü
bulundurun. yangın söndürücü yok ise boş bir kovanın içine toprak
veya kum doldurup, yine ateşe yakın bir mesafede bulundurun.
- çocukları, bakımamuhtaçları ve yaşlıları ateş kaynağından
uzak tutun.
sakin yapmayin:
- ağaç altında, ot ve kuru bitki yanlarında sakın ateş
yakmayın.
- rüzgarlı havalarda veya sert rüzgar esen yerlerde ateş
yakmayın.
- kapalı mekanlarda veya havalandırmanın az olduğu yerlerde ateş yakmayın.
- çadır içinde veya çadır yakınında kesinlikle ateş veya ocak
yakmayın.
- yıkılan veya hasar gören bina yanlarında veya eklentilerinde
ateş yakmayın.
- gaz veya tüp
kaçağı olacağından
şüphelendiğiniz hiçbir
alanda ateş yakmayın.
afet sonrası pgiboloji
depremin neden olacağı bir acil durum ya da afetin, herkes
üzerinde bazı pgibolojik etkileri olacaktır. bu etkilerin aşılması
birçok faktöre bağlı olarak, kişiden kişiye değişen zamanlarda
gerçekleşir ve bu durum birkaç gün ya da aylarla ifade edilebilir.50
acil durum ya da afetin sonrasında yaşamın tekrar normale
dönebilmesi, bu etkilerin aşılması ile bağlantılıdır.
aşağıda yazılı olan belirtiler; sizin, sevdiklerinizin ya da
yakınlarınızın bir deprem sonrasında yaşayabileceği doğal tepkilerdir:
pgibolojik belirtiler:
l konsantrasyon ve
hafıza problemleri
l çaresizlik hissi
l tedirginlik veya
kızgınlık
l i̇nkar
l kendini suçlama,
başkalarını suçlama
l belirgin ruh hali
değişikliği
l tek başına kalma,
geri çekilme
l olayın tekrar olması
korkusu
l sersemlik, uyuşukluk
veya aşırı baskı altında olma
hissi
fizyolojik belirtiler:
l i̇ştah kaybı
l baş ağrıları, göğüste acı hissi
l diare, mide ağrısı, bulantı
l i̇çki, ilaç ve sigara kullanımında artış
l kabuslar görme
l uyku uyuyamama
l üzüntü, depresyon, acı
l yorgunluk, enerji düşüklüğü
l aşırı aktif olma51
yukarıda listelenen belirtileri kendinizde ya da örnek olarak bir
yakınınızda fark etmeniz halinde:
- unutmayın, tüm bu reaksiyonlar normaldir ve herkesin
başına gelebilir.
- karşınızdaki kişinin konuşmasına izin verin. yük
paylaştıkça azalacaktır, iyi bir dinleyici olmak esastır.
- anlayış gösterin. size anlatılanların bir kısmı sizin için
çok anlamlı olmayabilir, kendinizi karşınızdaki kişinin yerine koymaya çalışarak anlayış gösterin.
- size anlatılanları sizde tutun.
stres hissi, korkular, depresyon ya da diğer fiziksel semptomların
devam etmesi halinde belki de pgibolojik yardım almanız söz konusu olabilir. böyle bir durumda dışarıdan yardım için bir profesyonele başvurmaktan çekinmeyin. unutmayın; duygularınızın,
pgibolojik problemlerinizin ve bunların belirtilerinin farkında
olmanız, onların çözümü için ilk aşamadır.
çocuklar ve afet sonrası pgiboloji
bir afet sonrasında çocuklar; normal seviyenin çok daha
üzerinde etkilenmiş ve duygusal zarar görmüş olabilirler. normalin üzerindeki tepkiler normaldir ve genellikle çok uzun sürmez.
görülebilecek belirtilerin bir kısmı aşağıdaki gibi listelenmiştir:
l karanlıktan aşırı korkma, ayrı kalma, kendi kabuğuna çekilme.
l aileye sarılma, yabancılardan korkma.
l üzüntü ve kaygı.
l çocukça reaksiyonlarda artış.
l okula gitmeyi istememek.
l yemek ve uyku rejiminde değişiklik.
l utangaçlık ya da agresif davranışta artma.
l yatak ıslatma ya da parmak emmek.
l kabus görmek.
l başağrısı ya da diğer fiziksel şikayetler.52
bu tür belirtiler fark edildiğinde yapılabilecek bazı uygulamalar
aşağıda yer almaktadır:
- afetle ilgili olarak çocuğunuzun hissettiklerini sorun ve
onunla konuşun. duygularını paylaşın.
- çocuğunuzun anlayabileceği şekilde; gerçekleşen afeti
anlatın, onu bilgilendirin.
- çocuğunuzun; emniyette olduğunuzu ve birlikte olaca-
ğınızı hissetmesini sağlayın. arada güven tazelemek için bu
konuyu tekrar gündeme getirin.
- sıklıkla çocuğunuzun elini tutun (aile üyelerine temas,
çocukların güven duymasına yardımcı olmaktadır).
- çocuğunuz uyumadan önce odasında birlikte geçirdiğiniz
süreyi uzatın.
- çocuğunuzun kaybettiği bir oyuncak, battaniye ya da ev
konusunda mızmızlanmasına izin verin.
- eğer çocuğunuzun okulda problem yaşadığını düşünü-
yorsanız, öğretmenleri ile görüşün. öğretmenle sizin beraber
yapacağınız uygulamaların verimliliği daha fazla olabilir.
genellikle çocukların duygusal reaksiyonları çok uzun
sürmeyecektir ancak bazen; aylar sonra problem oluşabilir ya da
daha önceki problemler tekrar ortaya çıkabilir. bu durumda aile
dışından pgibolojik destek almanız gerekebilir.
aşağıdaki “tehlike i̇nceleme formu”nu tüm aile bireyleriyle birlikte doldurun.
bütün şıklar evet (x) olana kadar evinizde yapmanız gereken değişiklikleri gerçekleştirin. her 6 ayda bir ailecek “deprem
tatbikatı” yapın. bu tatbikatlarda komşularınızın da yer almasını
sağlayın